ประวัติคณะศิลปศาสตร์

คณะศิลปศาสตร์ได้ตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งคณะศิลปศาสตร์ขึ้นในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อวันที่ 31 ธันวาคม 2504 โดยมีศาสตราจารย์ ดร.อดุล วิเชียรเจริญ ซึ่งเป็นผู้ริเริ่มการจัดตั้งคณะศิลปศาสตร์และขณะนั้นดำรงตำแหน่งเลขาธิการมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นคณบดีคณะศิลปศาสตร์คนแรก

ความมุ่งหมายในการจัดตั้งคณะศิลปศาสตร์นั้น ปรากฏอยู่ในโครงการซึ่งทางมหาวิทยาลัยเสนอต่อสภามหาวิทยาลัย เมื่อปี พ.ศ. 2504 ความว่า

"การที่จะให้นักศึกษามีความรู้ทั่วในแขนงวิชาด้านวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ก่อนเข้าศึกษาในแขนงวิชาเฉพาะด้านเป็นสิ่งที่น่าพึงปรารถนายิ่ง เพราะจะทำให้นักศึกษาเป็นผู้ที่มีพื้นความรู้กว้างขวาง มีทัศนะอันกว้าง มีความรู้ความเข้าใจในธรรมชาติที่แวดล้อมในสภาพของสังคม และในธรรมชาติ และจิตใจของมนุษย์ อันจะยังผลให้ตนเข้าใจและรู้จักใช้ประโยชน์แขนงวิชาที่ตนจะได้ศึกษาเฉพาะด้านได้มากยิ่งขึ้น และทำให้มองเห็นความสัมพันธ์ต่อเนื่องของแขนงวิชาที่ตนศึกษาเฉพาะด้านอันมีอยู่ต่อแขนงวิชาอื่น ๆ และต่อสิ่งแวดล้อมในทางธรรมชาติ สังคม และวัฒนธรรม ความรู้ความเข้าใจอันกว้างขวางประกอบกับความรู้ในแขนงวิชาเฉพาะด้านเช่นนี้ จะทำให้บุคคลผู้สำเร็จการศึกษาในชั้นปริญญาตรีเป็นผู้ที่รู้จักใช้ความคิดอ่านและใช้วิจารณญาณในการดำเนินชีวิตของตนเองในความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นและในการปฏิบัติการงานในหน้าที่ของตนได้ดียิ่งขึ้น และจะทำให้เป็นบุคคลที่มีคุณค่าและประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติยิ่งขึ้น"

จุดมุ่งหมายของการจัดตั้งคณะศิลปศาสตร์ในครั้งนั้น มีสาระสำคัญ 2 ประการ คือ

คณะศิลปศาสตร์มีจุดมุ่งหมายหลักในการตั้งคณะศิลปศาสตร์ในขณะนั้นคือ การสอนวิชาหลักสูตรพื้นฐานของมหาวิทยาลัย ซึ่งมักเรียกกันว่า วิชาศิลปศาสตร์ หรือ Liberal Arts จึงอาจกล่าวได้ว่าคณะศิลปศาสตร์มีปรัชญาการกำเนิดจากหลักสูตรวิชาพื้นฐานทั่วไป และเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าว คณะศิลปศาสตร์ได้เริ่มจัดการเรียนการสอนในวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2505 จึงถือว่าวันที่ 15 สิงหาคมเป็นวันสถาปนาคณะศิลปศาสตร์

การเปิดการเรียนการสอนในครั้งแรกนั้นกำหนดให้นักศึกษาที่เข้าศึกษาในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ทุกคนต้องศึกษาในคณะศิลปศาสตร์ก่อนใน 2 ปีแรก โดยศึกษาวิชาพื้นฐานทั่วไป ซึ่งประกอบด้วยหมวดวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และภาษาต่างประเทศ ก่อนเข้าศึกษาในแขนงวิชาเฉพาะด้านในชั้นปีที่ 3 ซึ่งจัดสอนอยู่ในคณะต่าง ๆ ในขณะนั้นคือ แขนงวิชานิติศาสตร์ พาณิชยศาสตร์และการบัญชี รัฐศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ สังคมสงเคราะห์ศาสตร์

จากสัญลักษณ์แห่งความทรงจำ สู่พื้นที่รวมใจของชาวศิลปศาสตร์

จิ๊งหน่องนี้ เดิมทีศิลปินผู้สร้างงานได้เรียกผลงานชิ้นนี้ว่า "นักศึกษา" ซึ่งชาวศิลป์รุ่นแรกเรียกชื่อว่า "อดุลมุนี" และถูกเรียกว่า "จิ๊งหน่อง" โดยชาวศิลป์รุ่นที่สองจนได้รับความนิยมและเรียกกันต่อมาจนปัจจุบัน ประติมากรรมจิ๊งหน่องนี้ยังแฝงความหมายที่ลึกซึ้งไว้อีกด้วย โดยศาสตราจารย์อดุลได้อธิบายว่าเปรียบเหมือนการศึกษาวิชาการแบบตะวันตกและต้องรักษาความเป็นไทยหรือความเป็นตัวเองไว้ ดังจะเห็นได้จากท่าทางของจิ๊งหน่องที่ผู้สร้างตั้งใจให้สายตาของจิ๊งหน่องมองไปยังลายสือไทที่สลักบนผนังอาคาร มือซ้ายของจิ๊งหน่องถือตำราเรียนอันเป็นสัญลักษณ์ถึงความรักในการเรียนรู้ มือขวายกขึ้น ใช้นิ้วแตะคางทำท่าครุ่นคิด เลียนแบบรูปนักคิดของโรแด็ง เท้าซ้ายก้าวไปข้างหน้าคล้ายกับพระพุทธรูปปางลีลาของสุโขทัย เพื่อสะท้อนให้เห็นคุณลักษณะของนักศึกษาที่ควรเป็น คือ เมื่ออ่านศึกษาแล้ว ต้องคิดให้เกิดปัญญา เมื่อคิดแล้วต้องลงมือทำก้าวไปไม่หยุดนิ่ง และที่สำคัญต้องรู้จักผสมผสานความเป็นไทยและสากลเข้าด้วยกัน